Voor ondernemers zijn de consequenties van overlijden voor het bedrijf vaak complex, zowel fiscaal als juridisch. Werkt u vanuit een eigen bedrijf, dan is het verstandig om tijdig maatregelen te nemen voor de opvolging en continuïteit van uw onderneming.
Hier worden een aantal veel voorkomende situaties van overdracht en opvolging besproken. In de praktijk is echter elke situatie anders. Voor professioneel advies toegespitst op uw situatie kunt u het beste een financieel adviseur, accountant en/of notaris inschakelen.
Een belangrijk onderscheid voor de opvolging en overdracht wordt gemaakt door de rechtsvorm die het bedrijf heeft. Een eenmanszaak en vennootschap onder firma (VOF) zijn rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid. Hier wordt geen onderscheid gemaakt tussen het ondernemingsvermogen en het privévermogen van de ondernemer. Een besloten vennootschap (BV) is wel een rechtspersoon, waardoor er meer mogelijkheden zijn om deze zaken te scheiden.
Eenmanszaak
Wanneer de ondernemer overlijdt, betekent dat het einde van de eenmanszaak. De onderneming wordt gestaakt en er dient afgerekend te worden met de fiscus. Eventuele stakingswinst is belast.
Als u wilt dat de onderneming wordt voortgezet, dan kunt u vooraf met uw beoogde opvolger een VOF oprichten. De eenmanszaak wordt dan ingebracht in de VOF.
VOF of maatschap
Als een van de vennoten in een VOF of maatschap overlijdt wordt de vennootschap in principe ontbonden. Dit geldt tenzij er bepaalde regelingen zijn opgenomen in de oprichtingsakte of het maatschapcontract. Hier zijn verschillende mogelijkheden voor:
- Voortzettingsbeding: De VOF wordt alleen ten opzichte van de uittredende vennoot als beëindigd beschouwd. De overige vennoten zetten de VOF dan voort.
- Verblijvingsbeding: Het aandeel van de uittredende vennoot gaat over op de overige vennoten, tegen betaling van een bepaald bedrag.
- Toescheidingsbeding: Het aandeel van de uittredende vennoot gaat niet automatisch over op de overige vennoten, maar dit gebeurt afhankelijk van een nadere overeenkomst tussen de uittredende vennoot of diens erfgenamen en de overige vennoten.
BV
Als ondernemer in een BV, bijvoorbeeld als directeur groot aandeelhouder (DGA), bent u feitelijk aandeelhouder in de BV. Dit betekent dat de onderneming op twee manieren overgedragen kan worden:
- Verkoop onderneming: Het totale ondernemingsvermogen van de BV wordt verkocht. De overdracht werkt dan op dezelfde manier als bij niet-rechtspersonen. De koper is verplicht eventuele werknemers mee over te nemen.
- Verkoop aandelen: De aandelen in de BV worden verkocht, waardoor de koper indirect eigenaar van de onderneming wordt. Dit is vaak (belastingtechnisch) aantrekkelijker. Voor eventuele werknemers verandert er in dit scenario niets: de werkgever blijft immers gelijk. Voor de overdracht van aandelen is een notariële akte nodig.
Ook voor (geleidelijke) opvolging binnen een BV zijn verschillende mogelijkheden. De beoogde opvolger kan bijvoorbeeld directeur worden in de BV, terwijl u enig aandeelhouder blijft, en zo controle houdt over de onderneming. Een andere optie om terug te treden maar wel toezicht te blijven houden is dat u commissaris van de BV wordt.
Opvolging en erfrecht
Bedrijfsopvolging binnen de familie, bijvoorbeeld door een van de kinderen, komt veel voor. Het is voor de ondernemer vaak een mooie manier om de continuïteit van de opgebouwde onderneming veilig te stellen. Maar het kan ook een bron van problemen zijn binnen de familie. Een bedrijf kan immers meestal niet verdeeld worden onder meerdere erfgenamen. Bovendien krijgt de erfgenaam zowel de lusten als de lasten van de onderneming.
Het is dan ook van belang tijdig een plan te maken en dit met uw familie te bespreken, zodat er later geen scheve gezichten ontstaan. Indien u bijvoorbeeld een van uw kinderen het bedrijf wilt laten overnemen, dan kunt u uw andere kinderen financieel compenseren in de vorm van schenkingen (bij leven) of legaten (na overlijden).
De opvolging van uw bedrijf kunt u vastleggen in een testament of notariële akte. Daarnaast kunt u ook regels in uw testament opnemen ten aanzien van de toekomstige bedrijfsvoering. Veel voorkomende constructies zijn bijvoorbeeld:
- Bewindvoerder: Het bedrijf stelt een bewindvoerder aan voor het financiële beleid. Deze handelt in het belang van de erfgenaam, bijvoorbeeld tot deze een bepaalde leeftijd bereikt.
- Beheerstichting: Er wordt een stichting opgericht die de aandelen in de BV beheert. De opbrengsten van de aandelen worden uitgekeerd aan de eigenaar of eigenaren van de aandelen. Deze constructie kan ook bij leven al opgezet worden.
Overdracht en bedrijfswaardering
De overdracht van een bedrijf dient te gebeuren tegen betaling van de reële waarde op het moment van overlijden. De onderneming dient dan gewaardeerd te worden, wat vaak een complexe aangelegenheid is. Het is echter wel noodzakelijk, want zowel bij een te hoge als te lage waarde kunnen problemen ontstaan met de belastingdienst, de echtgenoot en de (andere) erfgenamen.
Geruisloze overdracht
In sommige gevallen is het mogelijk uw bedrijf 'geruisloos' over te dragen en daarmee afrekening over de stakingswinst te vermijden. Daarvoor is een speciaal verzoek nodig door beide ondernemers. Geruisloze doorschuiving is onder voorwaarden mogelijk bij overheidsingrijpen, overlijden, echtscheiding of overdracht aan een medeondernemer of een werknemer.
Een van de voorwaarden is dat de overnemer gedurende 36 maanden voorafgaand aan de overdracht als ondernemer danwel werknemer in het bedrijf werkzaam is geweest. U dient een geruisloze overdracht dan ook ruimschoots vantevoren voor te bereiden. Zorg daarbij dat u deskundig advies inwint van een fiscalist en/of accountant.
Geld en belasting
Als u overlijdt heeft dat gevolgen voor uw geld en de nalatenschap aan uw erfgenamen. Belangrijke onderwerpen daarbij zijn: testament, successierecht, schenkingen en aftrekposten. Lees meer over uw erfenis.