Het jodendom kent een rijke traditie van regels en rituelen rondom overlijden en de uitvaart. Daarbij zijn er grote verschillen tussen orthodoxe en meer liberale Joodse uitvaarten.
Wist u dat...
Sinds de Tweede Wereldoorlog sommige liberale Joden kiezen voor crematie, vaak om hun verbondenheid te tonen met de slachtoffers van de holocaust.
(Orthodoxe) Joden geloven in de wederopstanding van de doden en in de eeuwigheid van de ziel. Hierom kiezen Joden voor begraven in plaats van cremeren. Er bestaan in Nederland al lange tijd Joodse begraafplaatsen waar de eeuwige grafrust geldt.
Voor de uitvaart
Volgens het joodse geloof is het verboden de begrafenis te regelen zolang de stervende nog leeft. Een stervend mens is immers nog steeds in alle opzichten een levende. Ook euthanasie is daarom in principe verboden. Als een persoon stervende is, is bepaalde hulp in de vorm van vrijwillige onthouding wel toegestaan (zoals het stopzetten van zinloze medische handelingen of het laten versterven van de patiënt).
Als een persoon op sterven ligt, verzamelen de nabestaanden zich. De stervende belijdt zijn zonden in een gebed. Hierna zegt men de joodse geloofsbelijdenis, het Sjeimes. Dit wordt herhaald tot de ziel is uitgegaan.
Afdekking en reiniging
Direct na het overlijden bedekt men het stoffelijk overschot, uit respect voor de overledene. De ziel heeft het lichaam verlaten, en de dode is niet meer die persoon die hij bij leven was. De nabestaanden houden zich bezig met de overledene en hun verdriet. Zij zijn vrijgesteld van hun religieuze verplichtingen. Het lichaam wordt voor de begrafenis door de leden van de Heilige Vereniging Chevrah Kadiesjah ritueel gereinigd; dit heet tahara.
De overledene wordt zo snel mogelijk begraven. Volgens de Nederlandse wet mogen uitvaartdiensten vanaf 36 uur na overlijden plaatsvinden, maar bij een natuurlijke dood kan men een vervroegde uitvaart aanvragen.
De uitvaartdienst
Tijdens de uitvaartdienst houdt men een rouwrede om de overledene te prijzen en zijn of haar dood te betreuren. Hierna dragen mannelijke nabestaanden en bekenden de baar of de kist naar het graf. Op weg naar het graf houdt de stoet driemaal halt om te laten zien dat er geen haast is.
Joden worden begraven in een kist van ongeschaafde en onbewerkte vurenhouten planken, waarin men wat aarde (uit Israël) legt. Bloemen zijn niet gebruikelijk. Nadat de kist in het graf is gezonken, maken de nabestaanden traditioneel een scheur in hun kleren als teken van rouw.
Na de dienst
In Nederland wordt de rouwende familie direct na de begrafenis getroost door de aanwezigen, vaak onder het delen van een maaltijd. Hierna gaat de directe familie naar huis voor de zeven dagen durende rouw, sjiwwe. Tijdens deze dagen houdt men een kaars of een lamp constant brandende.
De rouwperiode duurt dertig dagen voor de familie. Na het verlies van ouders rouwt men twaalf maanden. Aan het eind van het jaar, als afsluiting van deze fase in het rouwproces, wordt meestal een speciale herdenkingsceremonie gehouden waarin een gedenksteen op het graf wordt geplaatst.
Meer weten?
Meer informatie over Joodse uitvaartrituelen kunt u vinden op de volgende website: